Instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu funkcjonuje w polskim systemie prawnym od lat, jednak w praktyce wciąż bywa wykorzystywana rzadziej, niż mogłaby. A szkoda — bo jest to jeden z najskuteczniejszych sposobów zdyscyplinowania osób uporczywie uchylających się od płacenia alimentów.
Problem w tym, że uruchomienie procedury wymaga podjęcia przez osobę uprawnioną kilku konkretnych kroków. Poniżej wyjaśniam, kiedy można domagać się odebrania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu i jak wygląda postępowanie.
Podstawą prawną jest ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Procedura może być zastosowana wyłącznie wtedy, gdy dłużnik ma już zasądzone alimenty, czyli obowiązek wynika z prawomocnego wyroku rozwodowego, wyroku zasądzającego alimenty, albo postanowienia o zabezpieczeniu alimentów. Zatrzymanie prawa jazdy dotyczy wyłącznie osób, które nie wykonują istniejącego obowiązku alimentacyjnego, a egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna. Niestety nie można zastosować procedury wobec dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy płacił co najmniej 50% należnych alimentów.
Jeżeli egzekucja alimentów jest bezskuteczna, wierzyciel wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego do wójta, burmistrza, prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce swojego zamieszkania, np. w Warszawie będzie to odpowiedni urząd dzielnicy. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji, zawierające informacje o aktualnym stanie sprawy, przyczynach braku skuteczności, działaniach podejmowanych w toku postępowania.
Po otrzymaniu wniosku organ właściwy dłużnika (najczęściej urząd gminy) przeprowadza tzw. wywiad alimentacyjny, żeby ustalić sytuację rodzinną dłużnika, jego dochody i zatrudnienie, stan zdrowia, rzeczywiste przyczyny niepłacenia alimentów. W przypadku osób niepracujących nakazuje się im zarejestrowanie w urzędzie pracy. Jeżeli dłużnik uchyla się od tego obowiązku lub po prostu dalej nie płaci, organ wydaje decyzję administracyjną o uznaniu go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych.
Jeśli taka decyzja staje się ostateczna, organ gminy składa zawiadomienie o podejrzeniu popełnieniu przestępstwa z art. 209 k.k. oraz kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika. Najważniejsze, że starosta ma obowiązek zatrzymać uprawnienie — nie jest to decyzja uznaniowa. Dłużnik może odzyskać dokument dopiero po spełnieniu określonych warunków. Następuje to, gdy dłużnik spłaci należności lub np. gdy sąd uchyli obowiązek alimentacyjny. Dopiero wtedy starosta może zwrócić prawo jazdy.
Z mojej praktyki zatrzymanie prawa jazdy to narzędzie, które potrafi skutecznie zmobilizować dłużnika alimentacyjnego do regulowania zobowiązań — często znacznie skuteczniej niż sama egzekucja komornicza czy postępowanie karne. W praktyce niestety wymaga ono inicjatywy ze strony osoby uprawnionej oraz spełnienia licznych formalności, jednak warto próbować.
